عبد الله الأنصاري الهروي ( مترجم وشارح : اسماعيل منصورى لاريجانى )
105
منازل السائرين ( فارسى )
و سر تسليم در مقابل حكم الهى فرود آورد و از اظهار نظر در مقابل خواست و نظر الهى دورى گزيند . تلمسانى مىفرمايد : « استسلام و تذلل تقارب معنايى دارند ، پس تذلل توجه به سوى اوست ، از طريق طاعتى تمام و امتثال اوامر او ، و همراهى باطن و ظاهر در عبادت ، همراه با اظهار ناتوانى از مقاومت يا مراجعت . و تسليم به حكم خداوند بودن نيز به همين معنى است . با اظهار عبوديت بيشتر و توام با ادراك ناتوانى در اين ارتباط كه در معرض احكام الهى واقع شود و ابراز كوچكى و حقارت كردن به واسطهء نظر به حق نمودن ، و اين بالاتر از آن چيزى است كه تاكنون ذكر شده و آن بر دو قسم است : يكى ديدن حق به واسطه ايمان كه آن ، مقام احسان است و اين است كه خدا را عبادت كنى گويى كه او را مىبينى ديگر نظر حق به عيان ، پس آن غلبهء بعضى تجليات اسماء است به باطن مكاشف . و قسم اول آن متعلق به درجه اول خشوع است » . الدرجة الثانية : ترقّب آفات النفّس و العمل ، و رؤية فضل كلّ ذى فضل عليك ، و تنسّم نسيم الفناء . مراقب آفات نفس و عمل بودن و اينكه هر صاحب فضلى را از خودت برتر بينى ، و نسيم فنا را احساى كنى . تلمسانى مىفرمايد : « مراقب آفات نفس بودن ، منتظر ظهور نقايض نفس بودن است و اين مستلزم آن است كه بنده در مقابل عملش به نقايص نفس خاشع و ذليل باشد » . يعنى اولا شخص بر اصلاح نفس خود حريص باشد ، و ثانيا اينكه در صورت ديدن عيبى بر نفس خويش با طيب خاطر آن را بپذيرد و در جهت اصلاح آن بكوشد . تلمسانى مىفرمايد : « مراقب آفات عمل بودن ، اين است كه مراقب باشد كه در عملش ريا و عجب داخل نشود ، همچنين سستى و پراكندگى نيت در عملش داخل نشود و مراقب قيام به شروطى كه لازمه صحت عمل است باشد و امورى شبيه اين . دوم ، برتر ديدن هر صاحبى فض لى بر خودت ، و آن اين است كه سالك حقوق ديگران را رعايت كند و آنها را ادا نمايد و هرگز طلبى براى حقوق خودش نداشته باشد و سالك معترف به فضل غير خود باشد ، و برترى نفس خود را فراموش كند و اين از جملهء تزكيهء